نظام اجتماعى براى آنكه تأثير اسلام را در ايران بررسى كنيم ، لازم است نظام اجتماعى آن روز ايران را كه اسلام دگرگون ساخت و نظام ديگرى را حاكم كرد نيز بررسى نماييم . جامعهء اجتماعى ايران ساسانى جامعهء طبقاتى و صنفى بوده و اصول و نظامات طبقاتى به شديدترين وجهى در آن اجرا مىشده است . البته نظام طبقاتى را ساسانيان اختراع نكردند ، بلكه از دورهء هخامنشيان و اشكانيان معمول و مجرى بوده است « 1 » . ساسانيان اين نظام را تجديد و تأييد و تقويت كردند . مسعودى در مروج الذهب « 2 » مىنويسد : « اردشيربن بابك سرسلسلهء ساسانيان مردم را هفت طبقه قرار داد . » هم او در التنبيه والاشراف « 3 » مىنويسد : « چون در جريان كار ضحاك ، كاوه كه آهنگرى بيش نبود توانست ملك ضحاك را واژگون سازد ، اردشير در فرمان معروف خود پادشاهان پس از خويش را از خطرى كه از ناحيهء طبقهء عوام پيش مىآيد برحذر داشت . » در كامل ابن اثير مىخوانيم كه : « هنگامى كه لشكر مسلمين و سپاه ايران در قادسيه به هم رسيدند ، رستم فرخزاد ، زهرة بن عبد اللَّه را كه به عنوان مقدمة الجيش مسلمين پيشاپيش آمده و با جماعت خود اردو زده بود به حضور خود طلبيد و منظورش اين بود بلكه با نوعى مصالحه كار را تمام كند كه به جنگ نكشد . به او گفت : شما مردم عرب همسايگان ما بوديد و ما به شما احسان مىكرديم و از شما نگهدارى مىنموديم و چنين و چنان مىكرديم . زهرة بن عبد اللَّه گفت : امروز وضع ما با اعرابى كه تو مىگويى فرق كرده است . هدف ما با هدف آنها

--> ( 1 ) . رجوع شود به تاريخ ايران باستان ، تأليف مشيرالدوله ، چاپ جيبى ، جلد ششم ، صفحهء 1500 و جلد نهم ، صفحهء 2684 . ايضاً تاريخ ايران ، تأليف مشيرالدولة ، صفحات 16 و 123 و 240 . ( 2 ) . ج 1 / ص 152 . ( 3 ) . ص 76 .